Share/Bookmark

Aγάλι αγάλι γίνεται...

Σε προηγούμενο άρθρο αναφέρθηκα στη σημασία της σταθερότητας βάρους για τις μεταβολικές παραμέτρους και την υγεία. Ως υπενθύμιση,είναι πιο σημαντικό να έχει κανείς σταθερό βάρος,παρά φυσιολογικό βάρος,συνεπώς ο πρώτος στόχος ειναι η διατήρηση,πριν την απώλεια.

Σήμερα θα σας μιλήσω και πάλι για τη σταθερότητα του βάρους, αλλά υπο ένα άλλο πρίσμα: είναι πιο εφικτό να μην πάρει κανείς παραπάνω βάρος ή να χάσει βάρος; Αυτήν την ερώτηση προσπάθησε να απαντήσει ο James O Hill(Departmentfor Human Nutrition, University of Colorado, Denver) όταν εισήγαγε το "energy gap concept ή αλλιώς, "small changes approach". H θεωρία αυτή, παρουσιάστηκε στο περιοδικό Science το 2003. Για ποιό λόγο όμως, να αναπτύξει κανείς μια θεωρία για την παχυσαρκία; Δεν είναι η παχυσαρκία μια ανισορροπία στο ισοζύγιο ενέργειας που αναστρέφεται με τη μείωση της θερμιδικής πρόσληψης ή την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας; Μάλλον όχι, γιατί τότε δεν θα υπήρχε παχυσαρκία.

Οι στρατηγικές που αναπτύχθηκαν κατά καιρούς, σε επίπεδο δημόσιας υγείας, και που συνεχίζουν να αναπτύσσονται, προσπαθούν να κινητοποιήσουν τον πληθυσμό, μέσω της ενημέρωσης και των μηνυμάτων υγείας. Παρόλ’αυτά, δεν επαρκούν. Ο διαιτολόγος απο την άλλη, σε ατομικό επίπεδο, προσπαθεί να εφαρμόσει επιστημονικά πρωτόκολλα και συστάσεις αλλά συχνά, είτε δε δουλεύουν, είτε δουλεύουν για λίγο και ο ασθενής ξαναπαίρνει βάρος, σε βάθος χρόνου. Γιατί σημβαίνουν όλα αυτά; Για δύο βασικούς λόγους που έχουν προέλευση συμπεριφοριστική και βιολογική. Οι συστάσεις ή στόχοι που θέτουν οι διαιτολόγοι και οι προαγωγοί δημόσιας υγείας, είτε απαιτούν μεγάλες αλλαγές στον τρόπο ζωής (500-1000 θερμίδες αρνητικό ισοζύγιο για απώλεια 0.5-1 κιλό την εβδομάδα, είναι ένα ολόκληρο γεύμα), είτε δεν είναι επαρκείς κινητήριες δυνάμεις για κινητοποίηση (όπως θα έχετε προσέξει, το να κάνετε αθηροσκλήρυνση σε 20 χρόνια, όταν είστε νέος, δε σας εμποδίζει απο το να καταναλώνετε υψηλά σε λίπος και ζάχαρη τρόφιμα), διότι η προσωρινή απόλαυση, υπερέχει της υγείας σε βάθος χρόνου για τους περισσότερους. Όσο για το βιολόγικο μέρος, όπως έχουν αποδείξει μελέτες σε πειραματόζωα, φαίνεται ότι απο τη μία ο οργανισμός δεν αντιστέκεται ιδιαίτερα στην πρόσληψη βάρους, αλλά αντιθέτως, αντιστέκεται στην απώλεια βάρους και επίσης, αυτοί που παίρνουν βάρος, όταν το χάνουν, έχουν την τάση να το ξαναπαίρνουν (αναδραστικοί μηχανισμοί στον οργανισμό). Αυτό είναι αρκετά λογικό, αν σκεφτεί κανείς ότι το ανθρώπινο είδος, είναι προγραμματισμένο ώστε να προσαρμόζεται στη νηστεία και στην αυξημένη φυσική δραστηριότητα, επομένως, αντιστέκεται στην απώλεια βάρους και έχει την τάση να αδρανεί (μηχανισμοί επιβίωσης).

Αυτό που περιέγραψε ο Ηill σε πρώτο επίπεδο, ήταν ο ρυθμός πρόσληψης βάρους (μέτρηση απο την προοπτική μελέτη CARDIA και την ΝΗΑΝΕS). Παρατήρησε ότι για 8 χρόνια, η κατά μέσο όρο πρόσληψη ήταν 8-16 κιλά που αντιστιχεί σε πρόσληψη 0.5-1 κιλό/χρόνο. Παρόμοιες τιμές παρατηρήθηκαν και σε άλλους πληθυσμούς. Αυτή η πρόσληψη βάρους είναι αρκετά αργή, ωστόσο δε θα πρέπει να μας κάνει εντύπωση. Αν σκεφτεί κανείς σε ατομικό επίπεδο, τις περισσότερες φορές δεν παίρνει απότομα βάρος, αλλά σε βάθος χρόνου (ωστόσο 1 κιλο/χρόνο για 20 χρόνια, οδηγεί σε 20 κιλά που δεν είναι αμελητέα πρόσληψη βάρους). Θεωρώντας ότι για την πρόσληψη 0.5-1 κιλού χρειάζεται ένα θετικό ισοζύγιο ενέργειας 3500-7000 θερμίδων, υπολόγισε ότι για το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού, μόνο 100 θερμίδες/μέρα επιπλέον απαιτούνται και αυτό ονόμασε "ενεργειακό κενό". Όσο για την απώλεια βάρους, το ενεργειακό ισοζύγιο για την απώλεια και διατήρηση του μειωμένου βάρους, είναι μεγαλύτερο (300-400 θερμίδες/μέρα) και ίσως ακόμη περισσότερο, επειδή όπως είπαμε, ο οργανισμός αντιστέκεται στην απώλεια βάρους. Για να καλυφθεί το "ενεργειακό κενό" αρκούν μικρές, ανώδυνες αλλαγές (2000 βήματα/μέρα παραπάνω ή μερικές μπουκιές φαγητό λιγότερο). Αυτό σημαίνει ότι:

  1. Ο τρόπος ζωής δεν αλλάζει δραστικά
  2. Σε βάθος χρόνου υπάρχουν θετικά αποτελέσματα
  3. Οι μικρές, σταδιακες αλλαγές μπορούν τελικά να οδηγήσουν σε μεγαλύτερες
  4. η βιομηχανία τροφίμων μπορεί να συνεργαστεί διότι δε θίγεται (το να μειωθεί σε ένα τρόφιμο η θερμιδική του πυκνότητα δεν αλλάζει την κατανάλωση, δεν επηρεάζει τη γεύση του καταναλωτή και δεν απαιτεί απο τον τελευταίο δραστικές αλλαγές).

Αν λοιπόν, όπως υποστηρίζει ο Hill, κλείσει το "ενεργειακό κενό, τότε αυτοί που είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι δεν θα πάρουν περαιτέρω βάρος και οι φυσιολογικού βάρους θα μείνουν φυσιολογικοί και έτσι τα επίπεδα παχυσαρκίας θα μειωθούν σταδιακά, όχι μέσω της θεραπείας, παρά της πρόληψης. Να σημειωθεί ότι η ιδιαίτερη αξία αυτού του μοντέλου οφείλεται στην ικανότητά του να μιλά με ποσοτικά μεγέθη (χρήσιμο για την επιδημιολογία και το διαιτολόγο ταυτόχρονα).

Επειδή λοιπόν, οι τάσεις της εποχής προστάζουν πρόσληψη βάρους, εσείς κάντε τη διαφορά....μην παίρνετε άλλο βάρος.

Ως την επόμενη διαδυκτιακή μας συνάντηση, σας ζητώ να είστε μοναδικοί!

Σαμαρά Αναστασία
Διδάκτωρ στην επιδημιολογία της παχυσαρκίας




Βιβλιογραφική αναφορά:
Hill O James etal. Obesity and the environment: Where do we go from here? Science, 2003; 299: 853-855.