Share/Bookmark

Ποιός γενετιστής να μας σώσει...

Χωρίς αμφιβολία, έχετε ακούσει να προφέρεται η λέξη γενετική καθώς και κάθε είδους προσμονή,σχετιζόμενη με το αντικείμενο. Όλοι μιλούν για γενετική αλλά κανείς δεν γνωρίζει σε τι αναφέρεται(ούτε καν οι ίδιοι οι ερευνητές).Η γενετική γεννά ενθουσιασμό γιατί στο μυαλό των περισσοτέρων είναι κάτι μακρινό, άγνωστο και άρα μαγικό (και της μόδας επίσης). Η γενετική γεννά επίσης μεγάλα κονδύλια για έρευνα (τεράστια ποσά έχουν επενδυθεί τα τελευταία χρόνια) και επομένως, πλήθος ερευνητών που συρρέουν να ασχοληθούν με αυτήν.Τέλος, η γενετική προσφέρει την πολυτέλεια της ανευθυνότητας και ταυτοχρόνως της εύκολης λύσης: έχω πρόβλημα βάρους, φταίνε τα γονίδιά μου...ή, η επιστήμη θα εξελιχθεί και θα δώσει λύσεις στις παθήσεις, όπως στην περίπτωση των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων.


Τη γενετική όμως, ποιός τη ρώτησε;

Γενετικό υλικό DNA Η γενετική είναι συντηρητική, μετριοπαθής, χωρίς φανφάρες, συχνές διαθέσεις για αλλαγές και τυμπανοκρουσίες. Με πιο επιστημονικά λόγια, το γενετικό υλικό (DNA) είναι εκείνο το μόριο που βρίσκεται στον πυρήνα του κάθε κυττάρου (και είναι το ίδιο σε όλα τα κύτταρα), που ορίζει τη ζωή την ίδια. Και την ορίζει με τον ίδιο τρόπο για όλους και για αιώνες. Είναι εκείνος ο μαέστρος που δίνει εντολές για όλα και ταυτόχρονα, εκείνος ο σιωπηλός εργάτης που ακούραστα κάνει την ίδια δουλειά κάθε μέρα της ζωής σας. Για να συνειδητοποιήσει κανείς πόσο δεν αρέσουν στο γενετικό υλικό οι αλλαγές, αρκεί να ειπωθεί, ότι η υπολειτουργία ή μη λειτουργία ενός γονιδίου, οδηγεί συχνά σε βαριές μορφές παθήσεων και πολλές φορές σε σημαντική μείωση του προσδόκιμου επιβίωσης. Στην παχυσαρκία για παράδειγμα, τέτοιες αλλαγές (μονογονιδιακές μορφές παχυσαρκίας) καλύπτουν λιγότερο από το 1% της συνολικής παχυσαρκίας και συχνά ο ασθενής, συνάμα με την παχυσαρκία, εκδηλώνει και σημαντικές ορμονικές διαταραχές.

Όλες οι υπόλοιπες περιπτώσεις παχυσαρκίας, ονομαζόμενες ‘κοινή παχυσαρκία’, οφείλονται κυρίως στο περιβάλλον (διατροφή και φυσική δραστηριότητα κατά κύριο λόγο) και εν μέρει στη γενετική. Η παχυσαρκία έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις τα τελευταία 30 χρόνια. Σε τι νομίζετε ότι οφείλεται; Πάντως όχι στο ότι το γενετικό μας υλικό έχει αλλάξει μέσα σε μία γενιά!

Φυσικά ούτε και οι επιστήμονες διατείνονται το παραπάνω, είναι αυτονόητο. Τότε γιατί μιλάμε για τη σημασία της γενετικής στην παχυσαρκία, αφού η τρόπος ζωής παίζει το μεγαλύτερο ρόλο; Εδώ ακριβώς βρίσκεται η παραπληροφόρηση και οφείλεται σε δύο λόγους:

  1. σε μεθοδολογικές ανακρίβειες και σφάλματα
  2. στην εσκεμμένη καθοδήγηση της έρευνας να αποδείξει τη σημαντικότητα της γενετικής στην παχυσαρκία (πως αλλιώς θα έπιανε τόπο η βιομηχανία τροφίμων και γενετικών τεστ;)

δείκτης παχυσαρκίας Στην πρώτη περίπτωση, η εκ των πραγμάτων ανακρίβεια των σημερινών μεθόδων, οδηγεί συχνά σε υπερεκτίμηση της γενετικής, ως αίτιο της παχυσαρκίας. Άλλες φορές πάλι, οι επιστήμονες, σε μια γενετική μελέτη, όντες τόσο παθιασμένοι από τη γενετική, δεν έχουν ολιστική αντιμετώπιση των πραγμάτων και δε λαμβάνουν καν τη διατροφή ως παράγοντα, ο λεγόμενος επιστημονικός στρουθοκαμηλισμός (τίποτα δεν υπάρχει πέρα από τη δική μου ειδικότητα).Στην δεύτερη περίπτωση, είναι αρκετά απλό να κατορθωθεί. Αρκεί στις μελέτες, να χρησιμοποιήσεις μοντέλα που λαμβάνουν κατά βάση υπόψη τη γενετική. Με απλά λόγια, να εξηγήσω, ότι επειδή στην έρευνα δεν υπάρχουν ακόμη μέθοδοι για να προσδιορισθεί ο ακριβής ρόλος της γενετικής, γίνονται υποθέσεις, εικασίες, που φυσικά αφήνουν το περιθώριο για αυθαιρεσίες.Ναι, είναι πολύ πιθανό, αν είχαμε όλοι τον ίδιο τρόπο ζωής να μην ήμασταν ακριβώς ίδιοι στο βάρος, αλλά σίγουρα, αποκλείεται να ήταν κάποιοι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι και άλλοι φυσιολογικοί. Με άλλα λόγια, παρόλο που έχουμε το ίδιο γενετικό υλικό, πολύ μικρές διαφορές σε πολλά διαφορετικά γονίδια, μας κάνουν να είμαστε λίγο διαφορετικοί και να αντιδρούμε λίγο διαφορετικά στο περιβάλλον. Έτσι για παράδειγμα, αν θεωρητικά έχουμε δύο ανθρώπους με ακριβώς τον ίδιο τρόπο ζωής, αν πάρουν και οι δύο το ίδιο βάρος, πιθανώς να μην έχουν την ίδια ακριβώς ευκολία να το χάσουν, παρόλα αυτά όμως, θα το χάσουν και οι δύο. Και λέω πιθανώς, διότι όλα αυτά είναι αντικείμενο ενεργής έρευνας που έχει ακόμη να διανύσει πορεία.

Συμπερασματικά, είναι ενδιαφέρον η έρευνα να προσπαθήσει να καταλάβει πως αντιδρά το γονιδίωμα στο περιβάλλον και να κατανοήσει τους μηχανισμούς του. Είναι κατάχρηση όμως να λέγεται, ότι οι μικρές αλλαγές που μας κάνουν να είμαστε λίγο διαφορετικοί, είναι ικανές να είναι αιτία της παχυσαρκίας. Θα έμοιαζε τόσο αληθινό, όσο να έλεγε κανείς ότι ένα μυρμήγκι μπορεί να σηκώσει ένα βράχο!Την επόμενη φορά, θα σας μιλήσω για ένα άρθρο που δημοσίευσα εγώ στο αντικείμενο.

Μέχρι την επόμενη διαδικτυακή μας συνάντηση, ας αφήσουμε την κυρία γενετική στην ησυχία της, έχει ήδη με πολλά να ασχοληθεί...

Σαμαρά Αναστασία
Διδάκτωρ στην επιδημιολογία της παχυσαρκίας